قه‌ره‌یلان: ناوکی ئێمه‌ به‌ تورکیاوه‌ نه‌به‌ستراه‌ته‌وه‌

سه‌رۆکی کۆنسه‌ی به‌ڕێوبه‌ری کۆما جڤاکێن کوردستان رایگه‌یاند که‌ له‌به‌رامبه‌ر هێرش و ئۆپه‌ڕاسیۆنه‌کانی حکومه‌تی تورک ئه‌وان پێداچوونه‌وه‌ به‌

سیاسه‌ته‌کانیاندا ده‌که‌ن و بژاره‌ی نوێ ده‌گرنه‌ به‌رچاو.

له‌ لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی ده‌نگوباسی فورات، موراد قه‌ریلان رایگه‌یاند که‌ ئه‌وان له‌ به‌رامبه‌ر زیهنیه‌تی شه‌ڕخوازی پارتی دادو گه‌شه‌پێدان و هێرشه‌کانی

 حکومه‌تی تورکیا ناچار بوون په‌نا بۆ ئاڵترناتیڤ و رێگاچاره‌ دیکه‌ ببه‌ن.
قه‌ریلان تیشکی خسته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ورده‌ ورده‌ قۆناغی "په‌یمانی لۆزان" به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ ده‌روات و به‌م شێوه‌یه‌ بۆ ئاژانسه‌که‌ دوا: "له‌ سه‌رله‌نوێ

 دیزاین کردنه‌وه‌ی رۆژهه‌ڵات ناوه‌ڕاستدا کورد رۆڵی سه‌ره‌کی ده‌بینێت و هیچ هێرش و په‌لامارێکیش ناتوانن رێگه‌ له‌و شته‌ بگرن، راشیگه‌یاند ئه‌وان له‌

چه‌ند رۆژی داهاتوودا له‌مباره‌وه‌ کۆبونه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن و ئه‌وه‌شی خسته‌روو: ناوکی گه‌لی کورد به‌ تورکیاوه‌ نه‌به‌ستراوه‌.

قه‌ره‌یلان له‌باره‌ی تاقمه‌که‌ی تاقمه‌که‌ى فه‌تحوڵا گوله‌ن و حکومه‌تى ئاکه‌په‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن به‌ سیاسه‌تى شه‌ڕى تایبه‌ت و ره‌فتارى ناڕه‌وا گه‌لى کورد قڕ

 بکه‌ن و هۆشدارییه‌کى و وتى: "ده‌بێت باش ئه‌وه‌ بزانرێت که‌ کورد ته‌سلیم نابن و ملکه‌چى فشاره‌کان نابن."

قه‌ره‌یلان سه‌باره‌ت به‌ لێدوانه‌که‌ى جێگرى سه‌رۆک وه‌زیرى تورک به‌شیر ئه‌تاڵاى سه‌باره‌ت به‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کانى قڕکردنى سیاسى، هه‌ڵسه‌نگاندنى کرد و

 وتى: "ئه‌وه‌ سێ ساڵه‌ ئێمه‌ ده‌ڵێین؛ ئۆپه‌راسیۆنه‌کان به‌ بڕیارى سیاسى و به‌ مه‌به‌ستى قڕکردنى سیاسى ئه‌نجام ده‌درێن. به‌شیر ئاتاڵاى به‌و لێدوانه‌ى ئه‌م

 دواییه‌ى دانى به‌وه‌ نا که‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کان به‌ بڕیارى ئه‌وان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. به‌م لێدوانه‌ جارێکى دیکه‌ ئه‌وه‌ ئاشکرا بوو که‌ شه‌ڕ له‌ لایه‌ن کێوه‌

 ده‌ستیپێکردووه‌."

قه‌ره‌یڵان هه‌روه‌ها گووتی: "له‌دژى گه‌لى کورد شه‌ڕى سه‌رتاسه‌رى به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. ئه‌م شه‌ڕه‌ هه‌ر ته‌نیا له‌ دژى گه‌ریلا نییه‌، به‌ڵکو له‌هه‌مان کاتدا له‌ دژى

هه‌موو کۆمه‌ڵگاى کورده‌. مه‌سه‌له‌که‌ مه‌سه‌له‌ى ئه‌ندامێتى رێکخستن نییه‌. به‌ڵکو ئامانجى بنچینه‌یى ئه‌م شه‌ڕه‌ شکاندنى ئیراده‌ى ئازادى گه‌لى کورده‌ و هیچ جیاوازییه‌ک له‌ نێوان سیاسه‌تى ئه‌مڕۆ سیاسه‌تى کاتى کۆمه‌ڵکوژى دێرسیمدا نییه‌."

موراد قه‌ره‌یڵان ئه‌و سیاسه‌ته‌ى که‌وا تاقمه‌که‌ى فه‌تحوڵا گوله‌ن و ئاکه‌په‌ له‌ ئیمڕاڵى به‌ڕێوه‌ى ده‌به‌ن به‌ سیاسه‌تێکى دژه‌ مرۆڤایه‌تى له‌ قه‌ڵه‌م دا و گووتی "ئاکه‌په‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌ ده‌دات که‌ له‌رێگه‌ى گۆشه‌گیرى دژوار له‌ ئیمڕاڵى و ئه‌شکه‌نجه‌ى ده‌روونییه‌وه‌ پاشه‌کشه‌یان پێبکات و وه‌هاى گووت: "گۆشه‌گیرى دژوارى سه‌ر رێبه‌ر ئاپۆ و له‌م دواییه‌شدا زیندانیکردنى پارێزه‌ره‌کانیشی، هه‌موو رێگاکانى ئاشتى بنبه‌ست کرد. ئه‌وه‌ى ئه‌نجام ده‌درێت گۆشه‌گیرکردنى نه‌ته‌وه‌ى کورده‌ و دژایه‌تى کردنى ئاشتییه‌. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و سیاسه‌ته‌دا؛ ده‌بێت هه‌موو کوردستانییه‌ک هه‌ڵوێست نیشان بده‌ن و له‌ده‌ورى رێبه‌ر ئاپۆدا یه‌کبگرن. هه‌روه‌ها ده‌بێت هێزه‌ ئازادیخواز، ئاشتیخواز و دیموکراته‌کانى تورکیاش له‌ دژى ئه‌و گۆشه‌گیرى و پێشێلکارییه‌ نامرۆڤانه‌یه‌ ده‌نگى خۆیان به‌رز بکه‌نه‌وه‌".

سه‌رۆکى کۆنسه‌ى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى که‌جه‌که‌ موراد قه‌ره‌یڵان ئه‌وه‌ى ده‌ستنیشان کرد که‌ له‌دژى سیاسه‌تمه‌دارانى کورد شه‌پۆڵێکى پیلانگێڕى به‌شێوه‌یه‌کى فه‌رمى ده‌ستیپێکردووه‌ و گووتی: "ده‌وڵه‌تى تورک ساڵانى نه‌وه‌ده‌کان به‌ رێگه‌ى کوشت و بڕییه‌وه‌ خواستى به‌ ئامانج بگات. به‌ڵام سه‌رنه‌که‌وت. ئه‌مڕۆ حکومه‌تى ئاکه‌په‌ و تاقمه‌که‌ى گوله‌ن له‌ رێگه‌ى سیاسه‌تى گه‌له‌کۆمه‌یى هه‌وڵده‌ده‌ن که‌ ئه‌نجام به‌ده‌ست بێنن."

قه‌ره‌یڵان په‌یامێکى وه‌هاى راگه‌یاند: "ئه‌وه‌ى ئه‌نجام ده‌درێت هیچ په‌یوه‌ندییه‌کى به‌ یاسا و مافپه‌روه‌رییه‌وه‌ نییه‌، ئه‌وه‌ ره‌فتارى داگیرکارانه‌یه‌. به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ باش بزانرێت که‌ گه‌لى کورد هه‌رگیز ته‌سلیم نابێت. گه‌لى کوردستان له‌ دژى ئه‌و سیاسه‌ت و ره‌فتارانه‌ ناڕه‌وایانه‌ دا ملکه‌چ نابێت".

سه‌رۆکى کۆنسه‌ى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى که‌جه‌که‌ موراد قه‌ره‌یڵان جه‌ختى له‌وه‌ش کرده‌وه‌ که‌ به‌رخۆدانى گه‌لى کورد له‌ دژى سیاسه‌تى قڕکردن مافێکى ره‌وایه‌ و داواى له‌ گه‌لى کورد کرد که‌ له‌لایه‌ک رێکخستنه‌کانى خۆى به‌هێز بکات، له‌لایه‌کى دیکه‌شه‌ه‌وه‌ چالاکییه‌کانى خۆى زیاتر بکات.

قه‌ره‌یڵان ئاماژه‌ى به‌وه‌ دا که‌ دواى کۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کانى "منیش لێره‌م" حکومه‌تى ئاکه‌په‌ له‌و شارانه‌ى کۆبوونه‌وه‌کانى تێدا به‌ڕێوه‌چوون، ئۆپه‌راسیۆنه‌کانى قڕکردنى سیاسى زیاتر کرد و گووتی: "دواى کۆبوونه‌وه‌کان هێرشه‌کان ده‌ستیپێکرد و زۆر که‌سیان ده‌ستگیرکرد. ئه‌مه‌ش به‌مه‌به‌ستى ئاسته‌نگ کردنى خه‌باته‌ رێکخستنییه‌کانى گه‌له‌. ئاکه‌په‌ له‌ هێزى رێکخستبووى گه‌لى کورد ده‌ترسێت. هه‌ر بۆیه‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کانى ده‌ستگیرکردنى ئه‌نجام دا. ئیدى ئاکه‌په‌ له‌شه‌ڕى دژ به‌ گه‌لى کورد دا هیچ سنوورێک ناناسێت".
قه‌ره‌یڵان له‌ لێدوانه‌کانى خۆیدا سه‌رنجى راکێشایه‌ سه‌ر هه‌ڵمه‌تى ناوزڕاندنى شاره‌داره‌ به‌ده‌په‌ییه‌کان و گووتی: "حکومه‌ت بۆ ئه‌وه‌ى ته‌ڤگه‌رى ئازادى به‌شێوه‌یه‌کى خراپ نیشان بدات به‌رێگه‌ى درۆ و بانگه‌شه‌ بێبنه‌ماکان و پیلانگێڕى له‌سه‌ر شارده‌ره‌کان ده‌کات".

قه‌ره‌یڵان ئه‌وه‌ى خسته‌ڕوو که‌ راگه‌یاندنه‌کانى ئاکه‌په‌ و تاقمه‌که‌ى گوله‌ن وه‌کو ناوه‌ندى شه‌ڕى تایبه‌ت کارده‌که‌ن و هۆشدارییه‌کى وه‌هاى دا: "مه‌به‌ست له‌و درۆ و ده‌له‌سانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ شاره‌داره‌کانى کورد خراپ نیشان بده‌ن. ئاکه‌په‌ بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و شاره‌وانیانه‌ بخاته‌ ده‌ست خۆیه‌وه‌، هه‌موو رێگایه‌کى گرتۆته‌به‌ر. خۆى دواى شکستهێنانى له‌ هه‌ڵبژاردنى هه‌رێمى شاره‌وانییه‌کانى ساڵى (٢٠٠٩) له‌ ژێرناوى که‌جه‌که‌وه‌ ده‌ستى به‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌ سیاسیه‌کانى قڕکردنى کرد. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ى شاره‌داره‌ به‌ده‌په‌ییه‌کان له‌سه‌ر پێوانه‌ دیموکراتییه‌کان خزمه‌تگوزارى گه‌ل ده‌که‌ن، ئاکه‌په‌ له‌نێو ترس و نیگه‌رانى دایه‌. بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و خزمه‌تگوزاریانه‌ ئاسته‌نگ بکات، ده‌ستى به‌ گرتنى شاره‌داره‌کان کرد. پێویسته‌ ئه‌و راستییه‌ له‌لایه‌ن گه‌له‌که‌مانه‌وه‌ باش بزانرێت".
سه‌رۆکى کۆنسه‌ى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى که‌جه‌که‌، ئه‌و چالاکى و که‌مپینانه‌ى رێکخستنبوونى هه‌ڵسه‌نگاند که‌ به‌مه‌به‌ستى مایه‌پووچ کردنى ئۆپه‌راسیۆنه‌ سیاسییه‌کانى قڕکردنى پێشده‌خرێن. قه‌ره‌یلان سه‌رنجى تایبه‌تى راکێشایه‌ سه‌ر گرنگێتى که‌مپینی "منیش که‌جه‌که‌ییم" و سکاڵا له‌سه‌ر خۆم ده‌که‌مى خسته‌ڕوو و بانگه‌وازییه‌کى وه‌هاى کرد: "له‌هه‌ر شارێکدا (١٠٠)تا (١٥٠) که‌س ده‌چن و سکاڵا له‌سه‌ر خۆیان تۆمار ده‌که‌ن. بۆچى وه‌ها ده‌بێت؟ مادام بڕیاریان داوه‌، با به‌هه‌زاران که‌س به‌یه‌که‌وه‌ سکاڵا تۆمار بکه‌ن. نه‌ک ته‌نیا که‌سانى به‌ڕێوه‌به‌ر، ده‌بێت هه‌موو کوردێکى وڵاتپارێز بچن سکاڵاى خۆیان تۆمار بکه‌ن و بڵێن: "ئێمه‌ که‌جه‌که‌یین" پێویسته‌ ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ لاوازه‌ راستبکرێته‌وه‌."
قه‌ره‌یڵان ئه‌وه‌ى خسته‌ڕوو که‌ کۆبوونه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کانى "منیش لێره‌م" به‌شێویه‌کى جددى ده‌ستێوه‌ردانێکه‌ له‌ پێواژۆیه‌که‌ و گووتی؛ به‌و کۆبوونه‌وانه‌ى ئه‌م دواییه‌، زه‌برێکى مه‌زنى له‌ چه‌مکه‌ نه‌ژادپه‌رستییه‌کان و سیاسه‌تى داگیرکاریى ئاکه‌په‌ وه‌شاند.
قه‌ره‌یڵان له‌به‌رده‌وامى لێدوانه‌که‌ى خۆیدا گووتی: "من داوا له‌ هه‌موو وڵاتپارێز، که‌سانى شه‌ڕه‌فمه‌ند، جه‌وان، ژن، دوکاندار، گوندنشین، هه‌ژاران و ده‌وڵه‌مه‌ندانى کورد ده‌که‌م که‌ مادام ئاکه‌په‌ ده‌یه‌وێت گه‌له‌که‌مان لاواز بکات و بیخاته‌ ره‌وشێکى وه‌ها که‌ نه‌توانێت کۆبوونه‌وه‌کان به‌ڕێوه‌ ببات، که‌واته‌ ئێوه‌ش له‌هه‌ر کات و ده‌رفه‌تێکدا بڕژێنه‌ گۆڕه‌پانه‌کان و کۆبوونه‌وه‌ و چالاکییه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان ئه‌نجام بده‌ن. ئامانج له‌ هێرشه‌کانى ئاکه‌په‌ له‌ناوبردنى گه‌لى کورده‌. ده‌بێت باش ئه‌وه‌ بزانرێت که‌ به‌رخۆدان له‌ دژى ئه‌و هێرشانه‌ شکۆمه‌ندى و شه‌ڕه‌فمه‌ندێتییه‌".

سه‌رۆکى کۆنسه‌ى به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى که‌جه‌که‌ سه‌باره‌ت به‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌کان هه‌ڵسه‌نگاندنى کرد و ده‌ستنیشانى کرد که‌ ئۆپه‌راسیۆنه‌کانى پیران، جودى و هه‌رێمه‌کانى دیکه‌، ئاستى شه‌ڕه‌که‌ ده‌خاته‌ڕوو و گوتی: "سه‌ره‌ڕاى ئه‌مه‌ هێشتا ده‌وڵه‌تى تورک راستینه‌ى هه‌بوونى شه‌ڕ په‌سند ناکات".

قه‌ره‌یڵان ئه‌وه‌ى به‌بیرخسته‌وه‌ که‌ دواى کۆبوونه‌وه‌ى ئه‌ردۆغان له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانى ده‌زگاکانى راگه‌یاندنى تورک، کوژراوه‌کانى ده‌وڵه‌تى تورک له‌ لایه‌ن چاپه‌مه‌نییه‌کانه‌وه‌ ده‌شاردرێته‌وه‌ و وه‌هایگووت: "ته‌نیا باسى گیان له‌ ده‌ستدانى گه‌ریلاکان ده‌که‌ن. ئه‌وانه‌ش ئاوه‌ژوو ده‌که‌نه‌وه‌. ده‌ڵێن (ته‌سیلم بوونه‌ته‌وه‌، واخه‌ریکین ئه‌نجام وه‌رده‌گرین، تێکوپێکیان ده‌شکێنین)، ده‌یانه‌وێت وه‌ها نیشان بده‌ن که‌ ئه‌نجامگیر ده‌بن. ده‌زگاکانى راگه‌یاندن هه‌م هه‌بوونى شه‌ڕێک له‌ تورکیا ده‌شارنه‌وه‌، هه‌میش له‌سه‌ر ته‌ڤگه‌ره‌که‌مان بێوچان تابلۆیه‌کى خراپ و ناشیرین نیشان ده‌ده‌ن. به‌ڵام راستى ره‌وشه‌که‌ وه‌ها نییه‌".

قه‌ره‌یڵان سه‌باره‌ت به‌ ئۆپه‌راسیۆنى پیران گووتی: "له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێک گه‌ریلا گیانیان به‌ختکردبێت، به‌ڵام من باوه‌ڕ ناکه‌م وه‌کو راگه‌ندنه‌کانى تورکیا بانگه‌شه‌ ده‌که‌ن، (٥٠) گه‌ریلا گه‌مارۆ درابن. ده‌بێت چاوه‌ڕوانى ئه‌نجامه‌که‌ى بێت".

قه‌ره‌یڵان وه‌ها به‌رده‌وام بوو: "ده‌وڵه‌تى تورک به‌گشتى ساڵى (٢٠١١)ى بۆ ئێمه‌ وه‌ها پیلانساز کردبوو که‌ ببێته‌ ساڵى له‌ناوبردنى ئێمه‌. نووسه‌ر و ئاقڵمه‌ندانى ئاکه‌په‌یى زۆرجار نمونه‌ى تامیلییه‌کانیان ده‌هێنایه‌وه‌ و گوایه‌ کۆمه‌ڵکوژى وه‌کو ئه‌وه‌ى به‌سه‌ر تامیلییه‌کاندا هات، له‌قه‌ندیلیش ده‌ستپێده‌که‌ن و پاشانیش له‌هه‌موو هه‌رێمه‌کانى پاراستنى میدیا کۆمه‌ڵکوژى ئه‌نجام ده‌ده‌ن. به‌ڵام ئه‌و به‌رخۆدانه‌ى که‌وا به‌ قاره‌مانێتى گه‌ریلاکان له‌ قه‌ندیل و شوێنه‌کانى دیکه‌ى کوردستان به‌ڕێوه‌چوو، هیواکانى ئاکه‌په‌ى له‌گه‌روویدا هێشته‌وه‌".

قه‌ره‌یلان ده‌ستنیشانى ئه‌وه‌شى کرد که‌ شه‌ڕێکى به‌رفراوان به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، له‌و شه‌ڕیدا قوربانى ناپێویستیش و نه‌خوازراو روویانداوه‌. به‌ڵام به‌و واتایه‌ نایه‌ت که‌ پێواژۆیه‌که‌مان له‌ده‌ست داوه‌ و گووتی:"به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ده‌ستدانى پێواژۆیه‌که‌ ده‌وڵه‌تى تورک به‌هیچ شێوه‌یه‌ک نه‌گه‌یشتۆته‌ ئامانه‌جه‌کانى خۆی. به‌رخۆدانى رێبه‌رایه‌تی، گه‌ل و گه‌ریلاکانى ئازادى پیلانه‌کانى قڕکردنى مایه‌پووچ کرد. ئه‌م به‌رخۆدانه‌ له‌مه‌ودواش پیلانه‌کان مایه‌پووچ ده‌کاته‌وه‌".

قه‌ره‌یڵان لێدوانه‌که‌ى وه‌ها به‌رده‌وام کرد: "وه‌کو گه‌ل، ئێمه‌ خاوه‌ن بڕیارین که‌ ئه‌م پێواژۆیه‌ به‌سه‌رده‌خه‌ین. له‌وانه‌یه‌ ئێمه‌ قوربانى و گیانبه‌ختکردن بده‌ین. ئه‌مه‌ له‌وانه‌یه‌ رووبدات. له‌ساڵانى رابردووش دا هه‌ڤالانى ئێمه‌ گیانى خۆیان به‌ختکردووه‌. ئێمه‌ ته‌ڤگه‌رێکى وه‌هاین. به‌خشینى شه‌هیدان به‌ واتاى ئه‌وه‌ نایه‌ت که‌ ئێمه‌ به‌ره‌و پێواژۆیه‌کى جودا ده‌چین. له‌ شێوه‌دان و سه‌رله‌نوێ رێکختسنه‌وه‌ى رۆژهه‌لاتى ناوین دا مسۆگه‌ر کوردیش جێگه‌ى خۆیان ده‌گرن. هیچ هێزێکى داگیرکار ناتوانێت رێگیرى له‌مه‌ بکات."

 

چه‌ترپرێس