وه‌زاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ رێنمایی‌ تایبه‌ت به‌نه‌خۆشی‌ ئایدز بڵاوده‌كاته‌وه‌

 ڕێنمایی تایبه‌ت به‌ نه‌خۆشی كه‌می به‌رگری له‌ش/ ئه‌یدز  

پاڵپشـت به‌یاسـای  ته‌ندروســتی گشـتی ژماره‌'٨٩'ی ساڵی '١٩٨١' مــادده‌ی'٤٨' / به‌شی سێیه‌م / قـــه‌ڵاچــۆكردنی نه‌خۆشیه‌گوازراوه‌كان ,وه‌ به‌مه‌به‌ستی پێشگیری و كۆنترۆڵكردنی ڤایرۆسی كه‌می به‌رگری له‌ش / ئه‌یدز بڕیارماندا به‌ده‌ركردنی ئه‌م ڕێنماییانه‌ :

مادده‌ '١' 

   بڕگه‌ی‌ یه‌كه‌م :
هه‌موو هاووڵاتیه‌كی عێراقی ئه‌گه‌ر ماوه‌ی‌ مانه‌وه‌ی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراق له‌'٩٠' نه‌وه‌ت رۆژ زیاتر بوو كه‌ دێته‌ ناو هه‌رێمی كوردستانی عیراق پێویسته‌ سه‌ردانی سه‌نته‌ری پشكنینی نه‌خۆشی كه‌می به‌رگری له‌ش/ئه‌یدز بكات له‌پارێزگاكانی هه‌رێم (پاراستنی ته‌ندروستی )  و پێویسته‌ لایه‌نه‌په‌یوه‌ندداره‌كان له‌ خاڵه‌ سنووریه‌كان و فرۆكه‌خانه‌كان ئاگاداری شاندكراوی عێراقی بكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌ی‌'١٠' رۆژدا سه‌ردانی سه‌نته‌ری پشكنینی نه‌خۆشی كه‌می به‌رگری له‌ش/ئه‌یدز بكات بۆ ئه‌نجامدانی پشكنین بۆ چه‌سپاندنی باره‌كه‌ی‌.

   بڕگه‌ی‌ دووه‌م :
  سه‌باره‌ت به‌ شاندی بیانی :
پشت ده‌به‌سترێت به‌و به‌ڵگه‌نامه‌ ته‌ندروستیه‌ فه‌رمیانه‌ی‌ كه‌له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ عێراقه‌وه‌ نێردراون كه‌ماوه‌كه‌ی‌ له‌'٣٠' سی‌ رۆژ تێپه‌ڕ نه‌بووبێت و تیایدا بسه‌لمێنرێت كه‌ شاندی‌ بیانی‌ پاكه‌Negative'' له‌تووشبوون به‌ ڤایرۆسی‌ كه‌می به‌رگری‌ له‌ش/ئه‌یدز و پشت راست كرابێته‌وه‌ له‌لایه‌ن بالوێزخانه‌  یان قونسولگه‌ری‌ عێراق له‌ده‌ره‌وه‌ .

    بڕگه‌ی‌ سێیه‌م :
شاندكراوی‌ بیانی‌ پشكنینی‌ بۆ ده‌كرێت ته‌نها  له‌سه‌نته‌ری‌ پشكنینی‌ نه‌خۆشی‌ كه‌می به‌رگری‌ له‌ش/ئه‌یدز له‌پارێزگاكانی هه‌رێمی كوردستان (پاراستنی ته‌ندروستی)  ئه‌گه‌ر بڕوانامه‌ی‌ ته‌ندروستی‌ باوه‌ڕ پێكراوی‌ پێ‌ نه‌بوو وه‌ك له‌برگه‌ی‌ دووه‌م.

   بڕگه‌ی‌ چواره‌م :
پشت نابه‌سترێت به‌بڕوانامه‌ی‌ پزیشكی‌ ئه‌و ووڵاتانه‌ی‌ كه‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ تیایاندا نیشته‌جێیه‌ به‌شێویه‌كی‌ زۆر بلاَو،بۆ ئه‌مه‌ش پشت ده‌به‌سترێت  به‌ دوایین راپۆرتی رێكخراوی‌ ته‌ندروستی‌ جیهانی‌ كه‌ ڕیزبه‌ندی ولاته‌كانی تێدا ده‌ست نیشان ده‌كرێت .

مادده‌ی‌ '٢'
لایه‌نه‌په‌یوه‌ندداره‌كان له‌ فرۆكه‌خانه‌كان و خاڵه‌سنووریه‌كان  هه‌ڵده‌ستن به‌ مۆركردنی‌ پاسه‌پۆرتی‌ شاندی‌ بیانی‌ به‌مۆرێكی تایبه‌ت به‌مانه‌وه‌ و ئاگاداركردنه‌وه‌ی‌ شاندكراو بۆ سه‌ردانیكردنی‌ سه‌نته‌ری‌ پشكنینی‌ نه‌خۆشی‌ كه‌می به‌رگری‌ له‌ش/ئه‌یدز  ئه‌گه‌ر ماوه‌ی‌ مانه‌وه‌ی‌ له‌ '١٠' ده‌ رۆژ تێپه‌ڕی‌ كرد (به‌پێی‌ مۆره‌ تایبه‌تیه‌كه‌).

مادده‌ی‌ '٣'
به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌كانی نشینگه‌ له‌پارێزگاكانی هه‌رێم و  لایه‌نه‌په‌یوه‌ندداره‌كان له‌ خاڵه‌ سنوریه‌كان و فرۆكه‌خانه‌كان پێویسته‌  ڕێوشوێنی پێویست بگرنه‌به‌ر بۆ دڵنیابوون له‌ ئه‌نجامدانی پشكنین بۆ ئه‌وكه‌سانه‌ی‌ كه‌ ده‌چنه‌ده‌ره‌وه‌ی‌ وولات  و ئه‌وانه‌ی‌ مادده‌ی‌ '١' برگه‌ی‌'٢،١'  و مادده‌ی‌ '٢' ش ده‌یانگرێته‌وه‌ , به‌ تێبینی كردنی بوونی مۆری سه‌نته‌ری پشكنین به‌پاسه‌پۆرته‌كه‌یانه‌وه‌ كه‌ به‌رواری پشكنینه‌كه‌ش له‌خۆ ده‌گرێت ,  ئه‌گه‌ر تێبینی ئه‌وه‌كرا كه‌ پشكنینه‌كه‌ی‌ ئه‌نجام نه‌داوه‌ ئه‌وا ڕه‌وانه‌ی‌ بنكه‌ی‌ ته‌ندروستی خاڵی سنووری یان فرۆكه‌خانه‌كان ده‌كرێت بۆ پشكنین.

مادده‌ی‌ '٤'
   بڕگه‌ی‌ یه‌كه‌م :
سه‌رپێچیكارانی مادده‌ی‌ '٣' دوای وه‌رگرتنی نموونه‌ی‌ خوێن لێیان  سزا ده‌درێت به‌بڕی'٥٠٠٠٠' په‌نجا هه‌زار دیناری‌ عێراقی‌ ئه‌گه‌ر هاووڵاتی‌ عێراقی‌ بێت وه‌ ''١٢٥ سه‌د و بیست و پێنج یۆرۆ (یان هاوتاكه‌ی‌ به‌ دراوه‌كانی تر)  ئه‌گه‌ر بیانی‌ بێت و  له‌كاتی‌ دووباره‌كردنه‌وه‌ی‌ سه‌رپێچیه‌كه‌ ئه‌وا سزاكه‌ ده‌بێته‌ دوو هێنده‌.

   بڕگه‌ی‌ دووه‌م :
ئه‌ركی سه‌رپه‌رشتیارانی خاڵه‌ سنووریه‌كان و فرۆكه‌ خانه‌كانه‌ كه‌ سزای‌ برگه‌ی‌ یه‌كه‌می ئه‌م  مادده‌یه‌ بچه‌سپێنن و له‌كاتی‌ پابه‌ند نه‌بوونی لایه‌نی سه‌رپێچیكار به‌له‌ئه‌ستۆ گرتنی بڕی پاره‌ی‌ دیاریكراوی سزاكه‌ , پێویسته‌ له‌ڕێگه‌ی‌ دادگاوه‌ كێشه‌كه‌ یه‌كلایی بكرێته‌وه‌ .

    برگه‌ی‌ سێیه‌م :
كاتیك شانده‌كه‌ عێراق به‌جێده‌هێلێت ئه‌نجامی پشكنین و بروانامه‌كه‌شی كه‌ خاوێنی له‌ ئه‌یدز ده‌رده‌خات كاری پێناكرێت

   برگه‌ی‌ چواره‌م :
هه‌ر '٩٠'نه‌وه‌ت رۆژ جارێك پشكنینی وه‌ختاو وه‌ختی بۆ شانده‌ عیراقی و بیانیه‌  هاتوچۆكاره‌كانی‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌كرێت , مه‌به‌ستیش له‌هاتووچۆكار ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌وا به‌لایه‌نی كه‌می له‌ماوه‌ی‌ '٩٠' رۆژدا دووجار گه‌شت ده‌كه‌ن.

   بڕگه‌ی‌ پێنجه‌م :
دامه‌زراوه‌كانی وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی له‌هه‌رێمی كوردستان كاری خۆپارێزی پێویست ئه‌نجام ده‌ده‌ن و ئاگاداری شانده‌كه‌ و به‌رێوه‌به‌رایه‌تیه‌كانی  نشینگه‌ و پاسه‌پۆرت له‌پارێزگاكانی هه‌رێم ده‌كه‌نه‌وه‌ له‌ئه‌نجامی پشكنینه‌كه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو پۆزه‌تیڤ بوو له‌ ماوه‌ی‌ پێنج رۆژ له‌ ده‌رچوونی ئه‌نجامه‌كه‌.

    بڕگه‌ی‌ شه‌شه‌م :
ئه‌و شاندانه‌ی‌ كه‌ بانگ كراون به‌داخوازینامه‌ی‌ فه‌رمی له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی عێراق و ئه‌و رێكخراوه‌ نێو ده‌وله‌تیانه‌ی‌ كه‌له‌ كوردستان و عێراق كارده‌كه‌ن , ئه‌گه‌ر هاتوو مانه‌وه‌كه‌یان له‌ '١٥' رۆژ كه‌متربوو پشكنینی ئه‌یدزیان بۆ ناكرێت , داخوازینامه‌كه‌شیان به‌نووسراوێكی فه‌رمی پشتگیری كرابێت له‌لایه‌نی حكومی یان رێكخراوه‌ نێوده‌وله‌تیه‌ داخوازیكاره‌كه‌وه‌.

مادده‌ی‌ '٥' :
وزاره‌تی‌ ته‌ندروستی‌ تێچووی‌ پشكنین بۆ ڤایرۆسی‌ كه‌می به‌رگری‌ له‌ش/ئه‌یدز دیاری‌ ده‌كات به‌م شێوه‌یه‌:
١/     ٣٠٠٠ سێ‌ هه‌زار دیناری‌ عێراقی‌ بۆ هاووڵاتیانی‌ عێراقی‌ و قوتابیانی‌ نیشته‌جێی‌ هه‌رێم.
٢/    ٣١٥٠٠ سی‌ و یه‌ك هه‌زارو پێنج سه‌د دینار بۆ بیانیان به‌رامبه‌ر ئه‌نجامدانی پشكنینه‌كانی (HIV + HBV + HCV )بۆی.

مادده‌ی‌ '٦' :
دابه‌شكردنی‌ ئه‌و داهاته‌ی‌ كه‌ له‌ئه‌نجامی‌ پشكنین بۆ ڤایرۆسی‌ كه‌می به‌رگری‌ له‌ش/ئه‌یدز ده‌ست ده‌كه‌وێت، به‌م شێوه‌ی‌ خواره‌وه‌ ده‌بێت:
-     40% بۆ گه‌شه‌پێدان
-    40% هاندان بۆ كارمه‌ندانی یه‌كه‌كانی ته‌ندروستی و تاقیگه‌ی‌ شاندكراوه‌كان
-    20% داهاتی كۆتایی بۆ حكومه‌ت
 
مادده‌ی‌ '٧' :
   بڕگه‌ی‌ یه‌كه‌م :
             ئه‌مانه‌ی‌ خواره‌وه‌ له‌ پشكنین ده‌به‌خشرێن.
-    سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان
-    سه‌رۆكی‌ حكومه‌ت و جێگره‌كه‌ی‌ .
-    سه‌رۆكی‌ په‌رله‌مان و جێگره‌كه‌ی‌ و ئه‌ندامانی په‌رله‌مان
-    وه‌زیره‌كان و ئه‌وانه‌ی‌ به‌ پله‌ی‌ وه‌زیرن.
-    بریكاری وه‌زیره‌كان و به‌رێوه‌به‌ره‌گشتیه‌كان و ئه‌وانه‌ی‌ پله‌ی‌ تایبه‌تیان هه‌یه‌   
-     هه‌موو باڵوێزه‌كان و ئه‌ندامانی نوێنه‌ره‌ دیبلۆماسی و قونسولگه‌ریه‌كان و ئه‌وانه‌ی‌ به‌ پاسه‌پۆرتی دبلۆماسی كارده‌كه‌ن له‌ رێكخراوه‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان له‌هه‌رێم  
-    هه‌موو حاجیه‌ موسولمانه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عێراق و بیانیه‌كان پشكنینی ئه‌یدزیان بۆ ناكرێت

   بڕگه‌ی‌ دووه‌م :
           ئه‌و ته‌مه‌نانه‌ی‌ خواره‌وه‌ش له‌شانده‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عیراق و بیانیه‌كان پشكنینی ئه‌یدزیان بۆ ناكرێت
-    ئه‌و شانده‌ نێرینه‌یه‌ی‌ كه‌وا ته‌مه‌نی له‌'٦٠' ساڵ زیاتره‌
-    ئه‌و شانده‌ مێینه‌یه‌ی‌ كه‌وا ته‌مه‌نی له‌'٥٠' ساڵ زیاتره‌
-    ئه‌و مناڵانه‌ی‌ كه‌وا ته‌مه‌نیان له‌'١٤' ساڵ كه‌متره‌ (نێر و مێ)
        دیاریكردنی ته‌مه‌ن ته‌نیا له‌سه‌ر بنچینه‌ی‌ ساڵه‌


    بڕگه‌ی‌ سێیه‌م :
ده‌كرێت پشكنینی كه‌می به‌رگری له‌ش/ئه‌یدز  بۆ هه‌موو كه‌سێك بكرێت كه‌ له‌وانه‌یه‌ مه‌ترسی گه‌وره‌ دروست بكه‌ن له‌سه‌ر ته‌نینه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ ئه‌مانه‌ش رێنماییه‌كانی سه‌ره‌وه‌ نایان گرێته‌وه‌ و پێویسته‌  خوێنیان لێ وه‌ربگیریت له‌بنكه‌ی‌ ته‌ندروستی هاتنه‌ ناوه‌وه‌ی‌ سنووری به‌مه‌به‌ستی پشكنین.

مادده‌ی‌ '٨' :

برگه‌ی‌ یه‌كه‌م :
          وه‌زیری‌ ته‌ندروستی‌ بۆی‌ هه‌یه‌ چاو به‌و سزایانه‌دا بخشێنێته‌وه‌ كه‌ له‌و یاسایه‌دا هاتوون.

   برگه‌ی‌ دووه‌م :
ته‌نیا وه‌زیری ته‌ندروستی له‌حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌سه‌ڵاتی بواردنی كه‌سێكی له‌و پشكنینانه‌و پێداچوونه‌وه‌ی‌ ئه‌و رێنماییانه‌ هه‌یه‌ .
 

وەزارەتی تەندوستی