چیرۆكی ئەو كەسانەی دەڵێن "جنۆكەمان لەناو خانوەكانی خۆماندا بینیوە

چەند كەسێك باس لەوە دەكەن كە لەخانوەكانیاندا جن هەبووە و چەند حاڵەتێكیش دەگێڕنەوە، كە بەڕای ئەوان دەستكردی جنە، بەڵام توێژەرێكی كۆمەڵایەتی ئەو مەسەلەیە بەخورافات لەقەڵەم دەدات و دەڵێ ئەوە تەنیا لە كۆمەڵگا داماو و نەخوێندەوارەكان هەیە و شارەزایەكی بواری ئاینیش پێیوایە ئەو كەسانە جۆرێك لە نەخۆشی دەرونییان هەیە و دەڵێت "ناكرێت هەركەسێك سەرئێشەیەكی گرت بڵێی ئەوە جنە".

وەك توێژەرانی كۆمەڵایەتی و ئاینی باسی دەكەن، هەمیشە ئەو جۆرە بۆچوون و قەناعەتانە لەلای كۆمەڵگە دواكەوتووەكان هەیە، دەیەوێ هەمیشە رووداوەكان بۆ هێزێكی نادیار بگێڕێتەوە و تەنانەت ئەوانەی دەسكردی ئینسانیش بن، پێیانوایە هێزێكی باڵاترە ئەو رووداوانە دەقەومێنێ، نەخۆشێك لەسەرەمەرگە و دكتۆر دەرمانی بۆ دەنوسێ و چارەسەری دەكات، بەڵام پێیانوایە ئەوە دكتۆر نییە لەمردن رزگاری كردووە، بەڵكو قودرەتێكی ئیلاهییە، یان دیاردەیەكی سروشتی لەجۆری مانگ گیران، یان لافاو، یان خۆر گیران بەدیاردەی سروشتی نابینن و لێكدانەوەی جیاجیا و سەیری بۆ دەكەن.

یەكێ لەو پیاوانەی كە باس لەهەبوونی جنۆكە دەكات لەناو خانوەكەی، بۆ (سڤیل) گێڕایەوە كە بەر لەماوەیەك خانوێكی بەكرێ گرتووە و چۆتە ناوی، بەڵام وەك ئەو باسی لێوە دەكات، بەرلەچوونی بۆ ناو خانوەكە، چەند كەسێك لەوە ئاگاداریان كردۆتەوە، كە نەچێتە ئەو خانوە، "چونكە خانوەكە جنی تێدایە"، بەڵام ئەو گوێی پێنەداون و ئەو قسانەی ئەوانی بەپڕوپاگەندە زانیوە. ئەو پیاوە كە نەیویست ئاماژە بەناوەكەی بكرێت، دەڵێت "ئەو شەوانەی كە بەتەنیا دەمامەوە، لەحەوشی ماڵەكەمان گوێبیستی تەقەتەقێكی زۆر دەبووم. كاتێكیش دەچوومە حەوشەكە، دەنگەكە نەدەما، بەڵام كە دەمویست بڕۆم، هەستمدەكرد یەكێك لەدوامەوە دەڕوات"، وەك ئەو پیاوە ئاماژەشی پێدەكات، لەدوای هەستكردنی ژن و كچەكانی بەو حالەتە، ئیدی لەسەر خواست و پێداگیری ماڵەوەیان، خانوەكە جێدەهێڵن، دەشڵێت "ئەو خانوەی ئێمە لێی بووین، ماوەیەكی زۆربوو كەسی لێ نەژیابوو، بۆیە جنەكان داگیریان كردبوو".

شاخەوان سەردار، تەمەن 20 ساڵ، باس لەخانوێكی دیكە دەكات كە لەدوای 11ی شەو "ئیدی شەوان ئەو خانوە بەئاشكرا دەبووە ماڵی جنەكان و ئێمە دەبووینە میوان". وەك شاخەوان باسیی لێوەكرد، بەتایبەت لەژووری چێشتخانەكەیان، دەنگی قاپ و پیاڵەی ئەوێ، شەوانە شتێكی چەندبارە و ئاسایی بووە بۆ ئەوان، تاوەكو ئەو شەوەی كە "كاتژمێر 11ی شەوبوو، خوشكەكەم چووە كۆڵانی پشتەوە تاوەكو ماسیحەكە بێنێت، بەڵام بەرلەوەی ئەو دەستی بۆ ببات، ماسیحەكە لەخۆیەوە دەكەوێتە خوارەوە، كاتێكیش خوشكەكەم دەیەوێت دابهێتەوە و ماسیحەكە هەڵبگرێتەوە، یەكێك لەدواوە پاڵی پێوە دەنێت، ئەوەبوو قیژاندی و رایكردە ژوورەوە، دواتر كە خوشكە گەورەكەم چوو ماسیحەكە هەڵبگرێتەوە، هەمانشت لەگەڵ ئەویش دوبارە بۆوە". شاخەوان سەردار، دەڵێت "بۆیە لەدوای ئەو رووداوە، هەر بەهەڵاتن، هەڵاتین و ئەو خانوەمان جێهێشت".

هیوا هەژار، كەسێكی خێزاندارە و لەیەكی لەو خانوانە ژیاوە كە بەوتەی خۆی "جنۆكەی لێیە و هیچ كەسێك بەشەو ناوێرێت لەو خانوە بمێنێتەوە". هیوا حەزیكرد قسەكانی لەو خانوە بكات كە چەندین بەسەرهاتی ناخۆشی لێ بینیوە. هەربۆیەش رۆژێك لەدوای (نوێژی عەسر) هیوا ئێمەی بردە سەرخانوەكە و دەستیكرد بەگێڕانەوەی چیرۆكی خۆی. ئەو پیاوە هێمای بەوەكرد كە ئەو پێشوتر لەوەش ئاگادار كرابۆوە كە خانوەكە چۆنە؟ بەڵام بەهۆی بێ جێگاورێگایی، بەناچاری خانوەكە بەكرێ دەگرێت، دەڵێت "لەدوای هاتنمان بۆ ئێرە، چەند رۆژێك هیچمان نەبینی و گوتم شوكر بۆخوا هەموو ئەو قسانە درۆ دەرچوون"، بەڵام چیرۆكی ئەوان لەگەڵ ئەو خانوە لەو شەوەوە دەستپێدەكات كە وەك هیوا گێڕایەوە "كاتژمێر 12ی شەوبوو، ئاوی حەمام بەردرابۆوە، خێزانەكەم لەمنی پرسی، منیش لەمنداڵەكان، بەڵام راستییەكەی ئاوەكە لەخۆیەوە بەردرابوو، چونكە بەیانی كە بۆ نوێژ هەڵسام، ئەوجارە ئاوی حەمام و دەستشۆرەكان هەمووی بەردرابوون".

هیوا ئەوەشی خستەسەر قسەكانی كە دوای ئەوە "ئیدی شەوان، جگە لەئاو بەردانەوە، دەرگای بەیتونەش دەكرایەوە و بەدیواردا دەدرایەوە و دەنگێكی زۆری لێوە دەهات"، لەوەش ناخۆشتر وەك هیوا گوتی "شەوان كە دەهاتمە حەوشەكە، لەدواوە دەمبینی كە جگە لەسێبەری خۆم، سێبەرێكی دیكەش هەبوو، بەڵام نەمدەوێرا ئاوڕ بدەمەوە". سەرئەنجام بەهۆی فشاری زۆری خێزانەكەی و دۆزینەوەی خانوێكی دیكەی كرێ، هیوا لەو "خانوە جناوییە" دەگوازێتەوە كە "جنەكان داگیریان كردبوو و لەپێناو مانەوەیان، شەڕی مان و نەمانیان لەگەڵ مرۆڤ دەكرد".

مام رەشید، ئەویش وەكو باسی لێوە دەكات بۆ ماوەی 15 رۆژ لەیەكێ لەو خانوانە ژیاوە كە "جنی تێدا هەبووە"، ئەو پیرە پیاوە هێما بەوە دەكات، كە لەدوای چوونیان بۆ ناو خانوەكە، لە 10 رۆژی یەكەم هەستیان بەهیچ نەكردووە و كێشەكەی ئەوان لەپێنج رۆژی دوایی دەسپێدەكات، دەڵێت "لەپێنج رۆژی كۆتایی، لەدوایی كاتژمێر 12ی شەو، لەژووری چێشتخانە و كۆڵانی پشتەوە دەنگی تەقەتەق دەهات، یەكدوجاریش لەدرەنگانی شەو دەرگای سەلاجە دەكرایەوە، بۆیە هەستمان بەترسێكی زۆركرد و وایلێهات هەموومان لەژوورێك دەنوستین و تابەیانی خەومان لێنەدەكەوت".

مام رەشید، ئەوەشی گوت كە "شەوێكیان تەختی نوستنەكەم بردە حەوشە، لەناكاو ژێر تەختەكەم بەرزبۆوە، بەڵام كە سەیری ژێر پایەكانی تەختەكەم كرد هیچی لێنەبوو، دوای ئەوەش سەریان بەرز كردمەوە و لێیاندام. ئەوەبوو شەوی پازدەهەم هەر بەراكردن، رامانكرد".

سەید كەمال بەرزنجی، لەشارۆچكەی بەردەڕەش، قەناعەتی وایە كە "هەر خانوێك ئەگەر بۆ ماوەیەكی زۆر مرۆڤی لێ نەژیێت، جنەكان دەیكەن بەشوێنی نیشتەجێبوونی خۆیان و ناهێڵن هیچ كەسێكی دیكە بچێتە ناوی"، وەكو ئەویش گوتی "لەكاتی هاتنی مرۆڤیش بۆ ئەو شوێنە، دەستدەكەن بەتەقەتەق و شتی ترسناك، تەنها بۆ ئەوەی چۆڵی بكەن". سەید دەشڵێت "ئەوە كردەوەی جنە كافرەكانە و جنی موسلمان كاری ئاوها ناكات".
مەلا بەهائەدین، مەلایەكی ئاینییە لەشارۆچكەی بەردەرەش، ئەویش دوپاتی دەكاتەوە كە "ئەو جنانە، جنی جولەكەی كافرن و جنی موسلمان ئەوكارە ناكات". ئەو مەلایە ئەوەشی خستەڕوو كە "زۆرجاریش بەهۆكاری رشتنی ئاوی گەرم بەبێ بیسمیلا، یان كوشتن و ئازاردانی جنەكان، رووداوی ئاوهای لێدەكەوێتەوە و جنەكان رق لەمرۆڤ هەڵدەگرن". مەلا بەهائەدین، لەبارەی چۆنیەتی دەركردنی جنەكانیش لەو جۆرە خانوانە، دەڵێت "ئەوەش بەخوێندنی قورئان چارەسەر دەكرێت، زۆر كەسیش بۆ ئەو مەبەستە سەردانیان كردووم و رێگاكەم پێگوتوون، بەڵام تائێستا من ئەوكارەم نەكردووە بەپیشەی خۆم".

توێژەرێكی كۆمەڵایەتی، بەپاساوی ئەوەی بابەتەكە "خورافاتە و بنچینەیەكی بۆ نییە"، ئامادە نەبوو ئاماژە بەناوەكەی بكات، بەڵام گوتی لەسەر زاری من بنوسن "بۆچی لەئەوروپا جن ناچێتە ناو لەشی مرۆڤ و هیچ خانوێكیش ناكەنە بارەگای خۆیان، ئەوە تەنها لەناو كۆمەڵگای داماوی نەخوێندەوار هەیە"، وەك ئەویش گوتی "لەلای ئێمەش، لەشارەكان كەمتر گوێبیستی بابەتی لەوجۆرە دەبین، زیاتر لەشارەدێ و شارۆچكەكان كە زۆرینەی خەڵكەكەی نەخوێندەوارن، ئەوشتانە رەواجی خۆی هەیە".
وشیار ئیسماعیل، قوتابی دكتۆرا لە (ئسوڵ دین) هێما بەوە دەكات كە جن دروستكراوێكی یەكجار ترسنۆكە و ئیشوكاریشیان سنوردارە، دەڵێت "ناكرێت هەركەسێك سەرئێشەیەكی گرت بڵێی ئەوە جنە"، دەربارەی ئەوەش كە تاچەند راستە، جن لەناو ماڵان تەقەتەق و دەنگەدەنگ دەكەن، گوتی "باوەڕناكەم ئەوان پێویستیان بەشوێنێكی وابێت داگیری بكەن، كە شوێنی مرۆڤبێت و ململانێی لەسەربكەن، چونكە ئەگەر وابوایە، دەبوو هەموومان بتۆقیباین"، ئەو قوتابیەی دكتۆرا لە(ئسوڵ دین)، دەشڵێت "من ئەم تەقەتەق و شتانە بۆ ئەوە دەگێڕمەوە، كە ئەو كەسانە جۆرێك لەنەخۆشی دەروونیان هەیە و ترسیان لەلا دەبێتە واقع".

وشیار ئیسماعیل، دەشڵێت "بەپێی ئایەت خۆ هەموومان مەلائیكەتمان لەگەڵە، مەلائیكەتیش بەبێ فەرمانی خودا، ناتوانێت تەداخولی ژیانی مرۆڤەكان بكاتـ، جنیش بەهەمان شێوە، ناتوانێت مرۆڤ بەئارەزووی خۆی بێنێ و ببات". لەبارەی رشتنی ئاوی گەرم و سوتانی جنەكان كە وەك لەكوردەواری باوە، ئەو قوتابییەی دكتۆرا لە (ئسوڵ دین) دەشڵێت "هەندێك فەرموودە هەیە باس لەوە دەكات كە كاتێك ئاوی گەرمتان رێشت، بیسمیلا بكەن بۆ ئەوەی زیان بەدروستكراوی دیكە نەگەیەنن، بۆیەش هەندێك لەزانایان دەڵێن مەبەستی هەر مەخولێقەكە لەئێمە نادیارە و بەگوتنی بیسمیلا ئەزیەت ناخوات، لەبەرئەوە دەكرێت ئەو دروستكراوە بەكتریایەكی بەسود بێت".
ئەو قوتابیەی دكتۆرا لەقسەكانیدا بۆ (سڤیل) گوتیشی "برادەرێكم حاڵەتێكی بەسەر داهات، دەیگوت من جنم توش بووە و شتی بچوك بچوك دەبینم و بۆم دەهێن، دوایی دەرچوو، گرانەتای هەبوو".
 

سڤیل: شەهاب بۆتانی