كوشتنی ئافرەت بەناوی شەرەفەوە هەڵەیەکی گەورەیە

سۆلاف ئەحمەد، شیلان محەمەد

كوشتنی ئافرەت لەسەر شەرەف و بە پاساوی كۆمەڵایەتی، بنەماڵەیی لەهەرێمی و كوردستان، لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا، لە لایەن میدیا جیهانیی و ناوخۆییەكان بە دیاردە وەسفكراوە ئەگەر چی بەرپرسانی حكومی باس لەكەمبوونەوەی دیاردەكە دەكەن، بەڵام هێشتا كۆتایی پێنەهاتووە.

بەرپرسانی حكومی دەڵێن، ئەو ژمارانەی لە راگەیاندنەكانەوە بڵاودەكرێتەوە ژمارەیەكی مەترسیدار نییەو دەڵێن پێش دەركردنی یاسای بەرگری لە مافی ئافرەتان و داكۆكیكردن لێیان رێژەی كوشتنەكان زۆر زیاتر بووە.

پەرلەمانی كوردستان چەند مانگێكە یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خیزانی پەسەندكردووە، كە بە پێی یاساكە سزا بۆ ئەو كەسانە دادەنێت كە توندوتیژیی بەرامبەر بە ئەندامانی خێزانەكەی بەكاربهێنێت.

بەپێی ئامارێكی بەڕێوەبەرایەتی توندوتیژی دژی ئافرەتان لە ساڵی 2010 ، تەنها لە هەولێر 26 ئافرەت كوژراوە، لە دهۆك 10 ئافرەت و سلێمانی 22 و گەرمیان 9 ئافرەت كوژراون، لەكاتێكدا ئەم ژمارەیە لە سالانی تردا زۆرتربوون.

ئیسماعیل كە پارێزەرێكە لە هەولێر، ئاماژە بەوەدەكات تاوانی كوشتنی ئافرەتان بە ناوی شەرەفەوە، دەچێتە چوارچێوەی یاسای جینائی ژمارە  11 لە ساڵی 1969.

لەم یاسایەدا هاتووە ئافرەتێك یا پیاویك ژیانی هاوسەریان پێكهێنابێ‌ كە تاوانێك ئەنجامدەدەن و تاوانبارن و سزادەدرێن ئەگەر لە ماڵەكەیان دابن، بەڵام گەر لە شوێنیكی تر كارەكەی ئەنجامدا ئەوە ئەو سزایە نایگرێتەوە.

ئیسماعیل وتی «ئەمەش كەم و كورییەكە لە یاسای عێراقی، بە پێچەوانەوە كچێك یاخود كوڕێك كە ژیانی هاوسەریان پێكنەهێنابی لە یاسای عێراقیدا هیچ تاوانێكیان لەسەر نییە«.

بە پێی یاساكە ئەوانەی تاوانی كوشتن ئەنجامدەدەن، زیندانی هەتا هەتایی دەكرێن، یان ئەگەر نەیتوانی بیانووی تاوانی كوشتنەكەی بسەلمێنێت، لە سێدارەدەدرێت.

لە روانگەی ئاینیەوە مامۆستا ئیدریس كاریتانی وتی «كوشتن فەرق ناكا لە بەینی پیاوو ئافرەت لە رووی شەرعییەوە چ پیاو یان ژن هەردووكیان هەمان حوكمیان هەیە، بەڵام بەو شێوەیە نییە كە خەڵك تێگەیشتوون شەریعەت كۆمەڵێ‌ قەیدی داناوە تەنیا تایبەت نییە بە ئافرەت، تایبەتە بە پیاوانیش… گەورەترین هەڵە ئەوەیە كە بەناوی شەرەفەوەئافرەت دەكوژرێ‌«.

ئەو مامۆستا ئاینییە وتی «بە ئیتیفاقی عولەما حەرامە و قەتلە هەتا ئەگەر ئافرەتەكەش دانی پێدا بنێت، چونكە دەبێ‌ خەلیفە (كە ئێستا خەلیفە بۆ سەرۆكی هەرێم یاخود لایەنی پەیوەندیدار وێنادەكرێت بۆ سەردەمی ئێستامان) ئامادەبێ‌، ئەوە ماف و ئیشی خەلیفەیە ئەنجامی بدات«.

ئەو پارێزەرە وتی «هەرچەندە لێكوڵینەوەی تونددەكرێت بۆ ئەو كەیسانە لە بنكەی پۆلیس و رێكخراوەكانی ئافرەتان، بەڵام ئەوەی كە من ئاگادارم ، رێكخراوەكانی ئافرەتان كاریگەری ئەرێنی و نەرێنیان هەیە، هەندێكجار یارمەتیدەرن بۆ بڵاوكردنەوەی كۆمەڵێك تاوان كە لەگەڵ داب و نەریت و رەوشتی كۆمەڵگای ئێمە ناگونجێت، لایەنی ئەرێنی تا رادەیەك یارمەتی دەربوونە بۆ ئەوەی  خەڵكانێك بەلای ئەو تاوانەوە نەچن«.

سەبارەت بەوەی تاچەند ئەم یاسایە ئافرەت دەپارێزی لە توندوتیژی، ئەو پارێزەرە وتی «پێموایە دەكەوێتە سەر خەڵك خۆی،  هەیە گوێ‌ ناداتە هیچ یاسایەك، ئەوە پێویستی بە زەمەن هەیە تاخەڵك هوشیاردەبێت.

مەریوان حەسەن، وەك توێژەرێكی كۆمەڵایەتی پێی وایە كوشتنی ئافرەت لەچەند هۆكارێك خۆی دەبینێتەوە یەكێك لەهۆكارە سەرەكییەكان داب و نەریتە، وتی «دەكرێ‌ كەمتەرخەمی یاسا یاخود هۆكاری تری وەكو داب و نەریت لە كۆمەڵگای ئێمە بووەتە هۆی دیاردەی نەشاز، هەروەها بەهەڵە تێگەیشتن لە ئایین وەكو داب و نەریتی لێهاتووە«.

مەریوان حەسەن، توێژەری كۆمەڵایەتی، وتیشی «راگەیاندن دوو سەری هەیە نێگەتیڤ و پۆزەتیڤ، هەندێك كات هۆكاری پاڵنەر بووە بۆ زیادبوونی ئەم دیاردەیە وە دەكرێت وەسیلەیەك بێت بۆ كەمبوونەوەی ئەم دیاردەیە… پێویست دەكات كاتێك فلیمێك پیشانی كۆمەڵگا بدەی كە لە رووی دەروونییەوە دیراسەی بۆ بكرێت، ئینجا بڕیاری بڵاوكردنەوەی بدرێت«.

هاووڵاتی